Πέμπτη, 26 Ιουνίου 2014

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΚΛΗΔΟΝΑ - ΟΙ "ΚΛΗΔΟΝΙΕΣ" ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ

Ο γνωστός μας "Ελύμνιος"
Του Δημήτρη Αποστόλου "Ελύμνιου"
Λαογράφου - Ιστοριοδίφη

Τώρα θα σε πάω στα ‘‘Μαντεία’’, μου είπε πρόθυμα φιλόξενος βορειο Αφρικάνος, εκεί στα σύνορα Λιβύης και Τυνησίας, όταν πριν χρόνια βρέθηκα σε εκείνα τα μέρη, ως ναυτικός. Κι’ ήτανε κάτι νταρντάνες φελάχες έξω της πόλης στην Αφρικάνικη άμμο, σε θέση οκλάζουσα ‘‘κωλοκαθιστές’’, σκεπασμένες ολόσωμα με μεγάλες μαντήλες, μπροστά ή μέσα σε κάποια ταπεινά λασπόχτιστα – ίσα που χώραγαν- κτίσματα, σαν τα δικά μας υπαίθρια φουρνάκια του παλιού καιρού, (ή όσα απόμειναν σήμερα στα χωριά μας).

Με ένα φτηνό νόμισμα… σου κοίταγαν το χέρι… το κούτελο και σου λέγαν τη μοίρα σου… Στην αρχή απόρησα… με τούτες τις Τουαρέγκ - Ταμασέκου Αφρικάνες Πυθίες…

Παρα-ύστερα με σκεπτικισμό, αναλογίσθηκα τη δύναμη της βαθύρριζης παράδοσης… αυτής της παραποιημένης διάχυτης μαντείας, όταν και στα χρόνια του Μεγαλέξανδρου δέσποζε εκεί το διάσημο σ’ όλο τον αρχαίο κόσμο της Μεσογείου Μαντείο του Δία - Άμμωνος Ρα!...

Από την πληθώρα των Μαντείων του διάσπαρτου Ελληνισμού  (που μεγάλος τους αριθμός υπήρχε και στον συρρικνωμένο σήμερα ελλαδικό γεωγραφικό χώρο), λέτε να μην απόμειναν και ως τις ημέρες μας, αρχαίες δοξασίες και κατάλοιπα; Και σίγουρα απόμειναν, σ’ έναν λαό – όπως ο δικός μας - που ξέρει να κρατά τις παραδόσεις… Ανοίγοντας (στην τύχη) μια καλή εγκυκλοπαίδεια (εγώ άνοιξα την ΠΑΠΥΡΟΣ ΛΑΡΟΥΣ) διαβάζουμε για τον Κλήδονα: <<το παλαιότατον παρά του νέου ελληνικού λαού λατρευτικόν, μαντικόν τούτο έθιμον…>>> 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΛΗΔΟΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ "ΕΛΥΜΝΙΟ"


Πανάρχαιο το έθιμο του Κλήδονα...
 Και μην ξεχνάμε πως οι <<Κληδονίες>> ήτανε τρόποι τελετουργικοί εξαγωγής προφητειών της Μαντικής τέχνης, που (μεταξύ άλλων) εφήρμοζαν τα αρχαία Μαντεία. Όσο για ‘μάς εδώ… κατοικούντες σ’ ένα πανάρχαιο τόπο της λατρείας του Κληδονίου - Μαντικού Διός, που σίγουρα το παλαιό τοπωνύμιο <<Μαντέμια>> (περιοχή και αρχ. ευρημάτων) δεν φαίνεται να οδηγεί στα σημερινά κράματα χυτοσίδηρου… όπως και η τεκμηριωμένη παρουσία στην περιοχή μας του <<αψευδέστατου>> Μαντείου του Σεληναίου Απόλλωνος (προς τις Ροβιές), σίγουρα …άφησαν ως σήμερα τα ίχνη τους…

Πέταγμα πάνω από τη φωτιά από τους Ναυτοπροσκόπους
Αυτά που κράτησαν μέχρι προχθές οι γιαγιάδες και οι παππούδες μας… (τα θυμόμαστε). Αυτά που συνεχίζουν σήμερα οι Ναυτοπρόσκοποι με την πανάρχαια φωτιά του ‘‘Λιοτροπίου’’ (Ηλιοτρόπιου – του θερινού Ηλιοστάσιου).

Το αγγείο γεμάτο με "αμίλητο νερό"...
Εδώ θα εξηγήσουμε τις αρχαίες καταβολές και τις ρίζες. Και κάποια δυσνόητα σημεία – κλειδιά του εθίμου (άλλωστε μιλάμε για τον Κλήδονα) αλλά καμία σχέση με τα κλειδιά και τις κλειδαριές που, προέκυψαν από παρετυμολογίες κι’ ύστερα συνταυτιστήκαν κι’ αυτές με το έθιμο.

Αποβραδίς- σαν κι’ απόψε, έπιαναν σ’ ένα αγγείο (από πηγάδι, ποτάμι ή βρύση) το αμίλητο νερό, η οργανώτρια  ( Μάντισσα και Πυθία - την έλεγαν  ‘‘ριζικάρισσα’’) που φρόντισε να ‘χει μαζέψει προσωπικά μικροαντικείμενα (δαχτυλίδια, σκουλαρίκια κ.τ.λ. - ‘‘ριζικάρια’’ τα έλεγαν) συνήθως από νεαρές κοπελιές που θέλαν να μάθουν την τύχη τους… τα έριχνε μεσ’ το αγγείο με το νερό, το σκέπαζε με ένα κόκκινο πανί που το έδενε σφιχτά (το ‘‘κλείδωνε’’) κι άφηνε το αγγείο όλη τη νύχτα σε υπαίθριο χώρο να το δουν τ’ αστέρια …<<ν’ αστρίσει>>… Την άλλη μέρα, (βρισκόμαστε στην διάρκεια των μεγαλύτερων ημερών του θερινού Ηλιοστάσιου - αύριο η Γενέθλιος γιορτή του Αϊ Γιαννιού), μαζευόντουσαν σε κύκλο οι γυναίκες της γειτονιάς- νιές και παλιές- στη μέση τοποθετούσαν το αγγείο με τα βυθισμένα ‘‘ριζικάρια’’,  η ριζικάρισσα άνοιγε ή ξεκλείδωνε ‘‘το αγγείο κι’ έλεγε.

Κατά την αναπαράσταση του εθίμου...
<<Ανοίγουμε τον Κλήδονα με τ’ Αϊ Γιαννιού τη χάρη και όποια έχει ριζικό να έρθει να το πάρει…>>
Στη συνέχεια κουκούλωναν ένα νέο – παρθένο παιδί <<αμφιθαλή>> τον ήθελαν οι αρχαίοι, που ζούσαν και οι δυο γονείς του) και κάθε φορά που άκουγε απ’ τον γύρω κύκλο των γυναικών ένα δίστιχο ή τετράστιχο ποίημα, τραβούσε από το αγγείο ένα αντικείμενο. Το έδειχνε, βγάζοντας μόνο το χέρι από το σκέπασμά του και όποιας κοπέλας ήταν το αντικείμενο, σ’ αυτήν αντιστοιχούσε το ποίημα, που προοιώνιζε την τύχη της!... Τα στιχάκια συνήθως ήταν ερωτικά, ήταν κολακευτικά (παινέματα), αλλά ήταν και ευτράπελα, γουστόζικα, ακόμη και σκωπτικά (ειρωνικά).
"Όποια έχει ριζικό να έρθει να το πάρει..."
 Κλήδων: στα αρχαία, κλέος – δόξα, παίνεμα, προφητεία και φήμη. Λόγια…  όσα λένε στον Κλήδονα!... και Όσα, στον Όμηρο, το ίδιο: Προφητείες, φήμες και λόγια!... τόσα… <<όσα σέρνει η σκούπα!...>> λέει ο λαός…
Τ’ αμίλητο νερό: Γεμάτο ενέργεια, όπως πηγάζει απ’ τα βουβά σπλάχνα της γης. Έτσι πρέπει να το κρατήσουν: αμίλητο (άκριτον ύδωρ, το έλεγαν οι αρχαίοι), για να μιλήσει προφητικά μόνο εκείνη την ώρα των ‘‘ριζικών’’. Άραγε  αναλογιστήκατε (παραμονή των Γενεθλίων του Βαπτιστή Προδρόμου σήμερα), γιατί ο πατέρας του Ζαχαρίας έμεινε άλαλος (αμίλητος και βουβός), μέχρι να γεννηθεί ο γιός του ο Ιωάννης κατ’ εξοχήν- προφήτης των υδάτων του Ιορδάνη…(και όχι μόνο . Ποιά έθιμα των αρχαίων μας να κρύβονται πίσω απ’ αυτό;
Ψάχνοντας τα ριζικά...
Το πανί που σκεπάζουν το αγγείο είναι κόκκινο: Γιατί το κόκκινο- ανέκαθεν, είναι το χρώμα της τύχης… φέρνει γούρι.
Και υπαίθρια που αφήνουν τ’ αγγείο, όλη τη νύχτα, είναι για να το δουν οι τύχες των άστρων, η κοσμική ακτινοβολία. Ο ‘‘αμφιθαλής παις’’ το παρθένο παιδί, που τραβάει τα ‘‘ριζικά’’ είναι για να υπάρχει αγνότητα, ειλικρίνεια και αλήθεια, εμπιστοσύνη στις προφητείες, τις τύχες  και τα μαντέματα – κληδονίες  που θα δοθούν…
Κι’  αν θέλετε … την κοινωνική  σημασία του Κλήδονα; Σχέσεις της γειτονιάς, ανθρώπινες συμπεριφορές της συνοικίας… της παροικίας… και θάρρος για τη  χθαμαλή καθημερινότητα, τη χαμοζωή μας… κι’ ελπίδες… και αποφάσεις … παντρειές και αρραβωνιάσματα… ψυχαγωγία και διασκέδαση!...

                                                                     Δημήτρης Αποστόλου

                                                                                                         <<Ελύμνιος>> - Ιστοριοδίφης

φωτό αρχείου 

Το έθιμο του Κλήδονα αναβίωσε με επιτυχία από τον Χορευτικό Όμιλο Λίμνης "ΤΟ Λύμνι" το καλοκαίρι του 2012  
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...